Cyngor Celfyddydau Cymru | Ysgol Deganwy, Conwy

Ysgol Deganwy, Conwy

Dull creadigol o ddatblygu’r Gymraeg a diwylliant mewn addysg

Mae Ysgol Deganwy yn ysgol gynradd ym mhentref Deganwy, Conwy, a daeth yn rhan o'r Cynllun Ysgolion Creadigol Arweiniol ddwy flynedd yn ôl gan fod yr ysgol am ddod o hyd i dechnegau creadigol i wella iaith Gymraeg disgyblion a’u dealltwriaeth o ddiwylliant Cymru; gyda ffocws penodol ar sgiliau llythrennedd a rhifedd.

Fel rhan o'r cynllun, ymunodd artistiaid Cymreig poblogaidd, y cerddor Gai Thomas, yr actor Gwion Aled a'r awdur Rhian Cadwaladr, fel ymarferwyr creadigol ochr yn ochr â staff addysgu Ysgol Deganwy. Buont yn gweithio gyda 45 o ddisgyblion blwyddyn dau i archwilio sut y gall creu rhigymau a gemau sefydlu patrymau brawddegau y gellir eu hintegreiddio i iaith bob dydd. Dyma nhw’n defnyddio ystod o dechnegau a mannau creadigol i ddod â’r bywyd a’r diwylliant Cymreig yn fyw, megis gemau awyr agored, cerddoriaeth rap, adrodd straeon, creu ffilmiau a sgiliau digidol.

Mae Wendy Williams, dirprwy bennaeth a chydlynydd prosiect Ysgol Deganwy yn esbonio sut y mae'r prosiect nid yn unig wedi helpu i ddatblygu iaith Gymraeg y plant, ond hefyd eu hunan-barch a'u hyder. Mae'n esbonio sut y cafwyd yr effaith gadarnhaol yma a sut maent yn bwriadu sicrhau fod y prosiect yn gynaliadwy.

"Mae gan leiafrif bychan o'n disgyblion gefndir yn yr iaith Gymraeg. Rydym wedi ceisio ymgorffori'r Gymraeg yn addysg y disgyblion, ond i'r rhai nad ydynt yn siarad Cymraeg fel iaith gyntaf, gall fod yn anodd. Gan weithio'n greadigol a defnyddio pum arfer creadigol y meddwl, mae nid yn unig wedi ein galluogi i ddod o hyd i dechnegau newydd i helpu'r plant i ddysgu Cymraeg a chael gwell dealltwriaeth o ddiwylliant Cymru, mae hefyd wedi eu hannog i ddefnyddio sgiliau eraill megis datrys problemau, gweithio fel tîm ac arwain eu dysgu a'u datblygiad eu hunain - hyd yn oed mor ifanc â chwech a saith mlwydd oed!

"Roeddem am ddefnyddio ein cyfleusterau awyr agored felly roedd llong bren, twnnel helyg ac ardal yr ardd i gyd yn cynnig sylfaen ar gyfer dysgu. Trochodd y disgyblion eu hunain yn y gweithgareddau ac roedd y canlyniadau’n drawiadol iawn. Mae’r plant oedd ag ychydig neu ddim iaith Gymraeg bellach yn dyfalbarhau yn yr ysgol, ac yn mynd â’r hyn iddynt ddysgu gartref i addysgu rhieni, brodyr a chwiorydd. Maent hefyd yn addysgu disgyblion eraill yn yr ysgol i fanteisio ar yr hyn maent wedi'i ddysgu ac yn helpu eraill all fod yn cael trafferth gyda'u Cymraeg.

"Yn ogystal â datblygiadau academaidd, gwelsom ddisgyblion yn datblygu hyder, hunan-gred a hunan-rymuso. Roedd rhai yn eithaf nerfus i ddechrau ond erbyn diwedd y prosiect roeddent yn gwirfoddoli i gymryd rhan ac yn defnyddio eu llais eu hunain i ddylanwadu ar eu dysgu eu hunain.

"O ran dulliau addysgu ar draws cwricwlwm yr ysgol gyfan, cawsom gymaint mwy oddi wrth y Cynllun Ysgolion Creadigol Arweiniol nag a ddisgwyliwyd. Bu i ni dreulio amser gyda'r ymarferwyr creadigol, Gai a Gwion yn cynllunio a chyd-werthuso, a dysgom lawer o sgiliau newydd ganddynt. Rydym yn eu hintegreiddio i’r arferion addysgu presennol ac ar gyfer y dyfodol. Bydd effeithiau'r prosiect yma yn barhaol yn Ysgol Deganwy."

Ychwanegodd Rhian Cadwaldr:

"Fy rôl oedd darparu cefnogaeth i’r ymarferwyr creadigol, Gai a Gwion, a'r ysgol. Rwyf wedi gweithio gyda phobl ifanc ers dros 12 mlynedd, ond ni welais erioed gynllun addysg creadigol sydd mor ddylanwadol ag Ysgolion Creadigol Arweiniol. Roedd pob un o'r arferion creadigol a ddefnyddiwyd wedi eu hystyried yn ofalus i sicrhau eu bod yn ymgorffori'r sgiliau angenrheidiol er mwyn helpu plant i ddysgu a datblygu fel unigolion. Roedd defnyddio canu, chwarae rôl, gemau a thechnegau creadigol eraill yn annog y disgyblion i ddefnyddio'u dychymyg, i gydweithio a pharhau i ddyfalbarhau hyd nes eu bod yn llwyddo. Roedd y disgyblion yn ymgysylltu'n dda, ac ymestynnodd hyn i'w rhieni. Mynychodd y mwyafrif y digwyddiad arddangos ar ddiwedd y prosiect, ac mae rhai yn bwriadu mynd â’u teuluoedd i’r digwyddiad yn y Tate ym mis Ebrill."

Elusen Gofrestredig Rhif 1034245